تقديرش چنين است ، انّ ما يعينه و الميسره ، خبر انّ است ، و بنا بر توجيه دوّم الميسره مفعول يعنى است ، و بر هر دو توجيه ضمير مستتر در يعنى به امام عليه السّلام برميگردد ، ( كما تحبّ ) يعنى بر بهترين حالات ، ( فقال هو و اللَّه الغنى ) به نظر ما معرفه ساختن خبر به الف و لام فائده حصر دارد ، و تأكيد آن بوسيلهء قسم بدان جهت است كه هشدار دهد توانگرى حقيقى نيست مگر توانگرى اخروى كه نتيجه سلامت دين است ، همچنان كه از پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت شده كه فرمود : فقر مرگ سرخ است ، عرضكردند ، منظورتان نداشتن درهم و دينار است ، فرمود نه و ليكن منظورم فقر دينى ( و احتياج معنوى ) است . 5 - محمد بن يحيى از . . . از داود بن فرقد گزارش كند كه حضرت صادق فرمود : خداوند از مؤمن پيمان گرفته كه گفتارش را باور نكنند ، و از دشمنش انتقام نگيرند ، و نباشد مؤمنى كه دلش را ( با انتقام از دشمنش ) شفا دهد مگر اينكه خود را رسوا كند ، زيرا مؤمن افسار گسيخته نيست « 1 » . بيان : ( على ان لا تصدّق ) يعنى بر صبر و تحمل بر اينكه گفتارش را در حكومتهاى باطل ، يا همه اهل باطل نشنوند ، و انتصاف بمعنى انتقام است ، و در قاموس گويد : انتصف منه يعنى حقش را كاملا گرفت بطورى كه دو نصف مساوى شد همچون استنصف منه ، ( يشفى نفسه ) شفاه از باب ضرب از شفاء بمعنى بهبودى از امراض است ، و در بهبودى دل از امراض نفسانى و ناراحتيهاى قلبى هم استعمال مىشود چنانچه در بهبودى بدن از امراض جسمانى استعمال مىشود ، و اينكه فرمود بهبودى نفس مؤمن از كينه دشمن مايه رسوائى نفس او مىشود ، روشن است ، زيرا انتقام از دشمن با نداشتن قدرت مايه رسوائى و ذلّت و اهانت زياد است ، و ضمير در ( بفضيحتها ) بنفس بازمىگردد ( لانّ كلّ مؤمن ملجم ) بقولى ، يعنى هنگامى كه مؤمن بخواهد غيظ خود را با انتقام از

--> ( 1 ) كافى ج 2 ص 249 .